Tử Vi Đẩu Số là gì? Bài nhập môn cho người mới

Một ngàn năm trước, đã có người ngước nhìn tinh tú rồi cúi xuống ghi lại lá số của một đời người; một ngàn năm sau, ngay hôm nay, vẫn có người đứng trước ngã rẽ cuộc đời mà muốn lập cho mình một lá số Tử Vi. Ấy chẳng phải vì người xưa mê muội hơn ta, mà bởi có những nỗi băn khoăn xưa nay vẫn thế — tôi là người thế nào, lúc này có nên cất bước hay không, đoạn đường này còn phải đi bao lâu nữa. Tử Vi Đẩu Số lưu truyền đến tận bây giờ, chính vì nó bằng lòng đem những câu hỏi khó nói thành lời ấy ra mà bày biện tường tận, cùng ta ngồi lại luận bàn.

Nếu phải nói gọn trong một câu: Tử Vi Đẩu Số là một môn mệnh lý cổ truyền, lấy thời khắc chào đời của con người làm căn cứ, rồi hóa cả một đời thành một lá số để đọc. Nó không báo trước cái định số hung cát, mà phác họa tính tình bẩm sinh, nhịp điệu của những cảnh ngộ, cùng khuynh hướng của từng phương diện trong đời — để sau khi nhìn rõ chính mình, bạn ung dung hơn khi lựa chọn.

Cũng bởi vậy, bước đầu tiên để hiểu Tử Vi Đẩu Số không phải là vội hỏi nó có đúng hay không, mà trước hết cần biết nó là môn học thế nào, đi theo đạo lý gì, lại có thể đồng hành cùng bạn tới đâu. Thông tỏ được mấy điều ấy rồi, thì rừng sao và cung dày đặc ở phía sau mới không khiến bạn hoa mắt. Dưới đây, xin bắt đầu từ nguồn cội mà kể, rồi lần lượt xem nó được lập ra thế nào, lại được đọc ra sao.

Nguồn gốc và truyền thừa

Nguồn cội của Tử Vi Đẩu Số, tương truyền bắt nguồn từ Trần Đoàn — người đời quen gọi là Hi Di tiên sinh — sống vào quãng cuối Ngũ Đại đầu nhà Tống. Truyền thuyết kể ông ẩn cư trên núi Hoa Sơn, tinh thông thuật số, đã gom cách suy diễn của tinh diệu cùng cung vị thành phép. Song đoạn lai lịch này khó khảo chứng trong chính sử, người đời sau phần nhiều lấy hai chữ «tương truyền» mà nhìn nhận cho thành thật — thay vì bám víu vào một danh tính chắc nịch, chẳng bằng thừa nhận rằng nó giống một môn học được các thuật gia bao đời tích lũy, bồi đắp mà nên.

Điều có phần chắc chắn hơn để nói, là: Tử Vi Đẩu Số dần định hình vào quãng Minh — Thanh, thể lệ, tinh diệu và phép suy đều trở nên hoàn chỉnh trong giai đoạn ấy, rồi theo sách vở lưu truyền mà ổn định lại. Đến thời cận đại, môn học này được coi trọng và nghiền ngẫm sâu ở nhiều vùng Á Đông; riêng tại Việt Nam, Tử Vi từ lâu đã bén rễ thành một truyền thống bản địa phong phú, với lớp lớp sách vở và dòng truyền thừa nối nhau không dứt, khiến nó từ một cổ pháp thâm sâu dần bước vào đời sống của người thường.

Cũng chính vì lai lịch khó chốt lại bằng một nhát búa, Tử Vi Đẩu Số càng giống một dòng sông dài: thượng nguồn có lẽ chỉ là dăm câu khẩu quyết và vài lá số chép tay, dọc đường không ngừng có người chú giải, có người lập thuyết, có người lấy chính cuộc đời mình mà nghiệm đi nghiệm lại, mới hội tụ thành quy mô như hôm nay. Điều ấy cũng nhắc ta: khi đối diện với nó, chẳng cần xem nó như một khối sắt không thể xê dịch, mà nên coi nó là một phương pháp sống động, đến nay vẫn đang được thấu hiểu, kiểm nghiệm và dùng đến.

Cấu tạo cơ bản của một lá số

Lập một lá số Tử Vi, khởi điểm là năm, tháng, ngày, giờ sinh theo âm lịch của một người. Có đủ mấy thứ ấy, liền có thể theo phép mà an sao, xếp thành một lá số chia làm mười hai ô — mười hai ô ấy, chính là mười hai cung.

Mười hai cung mỗi cung coi giữ một phương diện của đời người: cung Mệnh xem tính tình cốt lõi, những cung còn lại như Tài Bạch, Quan Lộc, Phu Thê, Thiên Di, Điền Trạch... lần lượt ứng với tiền tài, sự nghiệp, tình duyên, cảnh ngộ ngoài đường và chốn cư ngụ, hợp lại thành một tấm bản đồ trọn vẹn của một đời. Tinh diệu thì rơi vào giữa các cung ấy, trong đó hệ trọng nhất là mười bốn chính tinh — như Tử Vi, Thiên Phủ, Thái Dương, Thái Âm — mỗi sao mỗi cá tính, là bộ khung ta nhìn trước tiên khi giải lá số; ngoài ra còn có cát tinh, sát tinh cùng đủ loại phụ tinh, trước sau cộng lại hơn trăm tinh diệu, lớp lớp tô đậm chỗ sáng chỗ tối của lá số.

Còn thứ khiến cả lá số thật sự sống dậy, là tứ hóa — Hóa Lộc, Hóa Quyền, Hóa Khoa, Hóa Kỵ. Chúng theo năm sinh mà dắt động những tinh diệu nhất định, tựa một luồng sức mạnh ẩn mà chưa lộ, khiến lá số vốn tĩnh lặng bỗng có sự lưu chuyển, thịnh suy.

Ngoài việc phác họa cách cục bẩm sinh, lá số này còn ẩn chứa những tầng thời gian. Trong mười hai cung, cung Mệnh là then chốt của toàn cục, định trước cái gốc rễ của một người, các cung còn lại mới theo thứ tự vây quanh mà mở ra; cùng một lá số ấy, lại có thể theo những đoạn năm dài hơn (thường gọi là đại hạn) và theo lưu niên từng năm, mà lần lượt xem cảnh ngộ thăng trầm ở mỗi giai đoạn. Nói cách khác, lá số vừa là một toàn cảnh đóng khung, vừa là một cuộn tranh dài có thể theo tháng năm mà thong thả mở ra — cái nền bẩm sinh và thời vận hậu thiên, luôn đối thoại cùng nhau trên cùng một tấm hình. Mỗi điều vừa kể, về sau đều có bài riêng bàn cho kỹ, ở đây hãy cứ nhận lấy toàn cảnh trước, chẳng cần vội ghi nhớ cho bằng hết.

Khác gì với Bát Tự

Thường có người hỏi, Tử Vi Đẩu Số và Bát Tự đều dùng thời gian sinh, hai bên rốt cuộc khác nhau ở đâu. Giống nhau là căn cứ, khác nhau là cách nhìn. Bát Tự lấy can chi của năm, tháng, ngày, giờ sinh, dựa vào sự sinh khắc chế hóa của ngũ hành để luận cái «khí» của một người — như đang cảm nhận thể chất hàn ôn táo thấp cùng sự luân chuyển trong con người ấy.

Tử Vi Đẩu Số thì đem thời gian hóa thành một lá số có cung có sao, lấy sự phối hợp của cung vị và tinh diệu để luận cái «tượng» — như đang đọc một bức tranh có bối cảnh, có nhân vật. Ví như đặt một phép so: Bát Tự gần với một bản đồ khí hậu, cho bạn biết người này nhìn chung thiên hàn hay thiên ôn, nên bổ hay nên tả; Tử Vi thì gần với một bản đồ thành phố, chỉ rõ khu nào là tình duyên, khu nào là sự nghiệp, cùng cảnh mỗi khu lúc này đang phồn thịnh hay vắng vẻ. Hai bên chẳng có cao thấp, chỉ là cách hỏi đường khác nhau mà thôi.

Cũng bởi thế, hai môn học này thật ra có thể xem song song mà không phương hại nhau: Bát Tự nói rõ cái nền sắc của thể chất, Tử Vi thì vẽ ra bối cảnh của cảnh ngộ, một trong một ngoài, mỗi bên tự thành đạo lý, hợp lại xem càng thêm chu toàn. Người mới học chẳng cần vội phân xem môn nào cao minh hơn, hãy nhận biết từng môn trước, rồi từ từ thể hội xem góc nhìn con người của chúng khác nhau ở chỗ nào.

Khác gì với chiêm tinh Tây phương

Tử Vi Đẩu Số cũng thường được đem so với chiêm tinh Tây phương, bởi cả hai đều nói tới «mười hai cung», thoạt nhìn khá giống nhau. Nhưng đi sâu một tầng, chỗ khác biệt liền hiện ra. Các hành tinh trong chiêm tinh Tây phương ứng với những thiên thể có thật trên bầu trời cùng vị trí thực của chúng trên hoàng đạo; khi suy tính phải thật sự tính xem mặt trời, mặt trăng cùng các sao lúc này đã vận hành đến phương nào.

Sao trong Tử Vi Đẩu Số thì khác. Những cái tên như Tử Vi, Thiên Phủ, Tham Lang tuy mượn từ tinh tú, thực ra là một hệ thống ký hiệu, theo thời gian sinh mà an đặt theo phép cố định, chứ không ứng với vị trí thực thể mà khí cụ thiên văn quan sát được. Nói cách khác, chiêm tinh Tây phương đọc thiên tượng có thật, còn Tử Vi Đẩu Số đọc một thứ ngôn ngữ tượng trưng lập ra vì chuyện người; sự giống nhau của mười hai cung chỉ ở bề mặt, còn đạo lý và lai lịch bên dưới thật ra là hai con đường.

Hiểu được tầng này rồi, thì chẳng cần tranh cãi bên nào thật bên nào giả. Mỗi bên đều thành thật trả lời một câu hỏi khác nhau: một bên hỏi về sự vận hành có thật của các sao trên trời, một bên hỏi về sự tượng trưng và tương ứng của cảnh ngộ chốn nhân gian. Chọn lấy một để soi mình, thế đã là đủ, chẳng cần gượng ép cho hai bên phải thông nhau.

Nó trả lời được gì, và không trả lời được gì

Đã hiểu nó là gì, cũng nên nói cho rõ chừng mực của nó. Điều Tử Vi Đẩu Số giỏi trả lời, là những câu hỏi về phương hướng, thời cơ và khuynh hướng: tôi hợp đi theo con đường nào, quãng thời gian này nên tĩnh hay nên động, trong tình duyên tôi dễ gặp phải bài học thế nào. Nó giúp bạn nhìn thấy tính tình bẩm sinh và nhịp điệu của cảnh ngộ, để mỗi lựa chọn có thêm một phần căn cứ, bớt đi một phần cuống quýt.

Cũng chính vì thế, tâm niệm lúc hỏi lá số càng thêm hệ trọng. Nếu chỉ muốn xin một câu chắc nịch kiểu «có phát tài không», «việc này thành hay bại», thường sẽ thất vọng; nhưng nếu bằng lòng nhờ nó mà hiểu thêm về mình một phần, nhìn rõ hơn cảnh ngộ trước mắt một phần, thì hầu như bao giờ cũng có thu hoạch. Thứ nó trao cho bạn xưa nay chẳng phải một tờ bảo chứng, mà là một tầm nhìn để nhìn nhận chính mình và cảnh ngộ.

Nhưng rốt cuộc nó không phải bản án của số phận. Lá số sẽ không sống hộ bạn những tháng ngày, cũng chẳng đưa ra một kết cục không thể đổi thay; nó giống một thứ ngôn ngữ hơn, một thứ ngôn ngữ giúp bạn nhận ra chính mình. Cùng một lá số, gặp tâm cảnh và hành xử khác nhau, sẽ đi ra những phong cảnh khác nhau.

Người xưa nói «biết mệnh mà không cam chịu mệnh», ấy chính là thái độ ôn hậu nhất của môn học này. Biết mệnh, là nhìn rõ cái nền sắc của mình cùng cảnh ngộ lúc này, hiểu đâu là chỗ khó bẩm sinh, đâu là chỗ có thể dụng sức; không cam chịu mệnh, là hiểu rằng sau khi nhìn rõ, con đường dưới chân vẫn do chính mình từng bước đi ra. Điều lá số có thể trao, xưa nay chẳng phải quyết định thay bạn, mà là cùng bạn nhìn cho tỏ tường hơn lựa chọn trước mắt, để mỗi bước đi lòng đều có chỗ tựa nương.